امروزه در صنعت ساختمان، والپست (وادار) دیگر یک انتخاب اختیاری نیست؛ بلکه با هدف افزایش پایداری و مهار دیوارهای غیر سازهای در برابر نیرو های جانبی همچون زلزله و باد اجرای آن ضرورت دارد. رعایت اجرای والپست مطابق الزامات استاندارد ۲۸۰۰ ، یکی از موارد مهم در اخذ پایانکار ساختمان میباشد. در این مقاله بهصورت مختصر به بررسی انواع والپست و نحوه اجرای آن خواهیمپرداخت.
فهرست مطالب
انواع والپست بر اساس جنس
- والپست گالوانیزه:
در مناطق مرطوب مانند نواحی ساحلی شمالی و جنوب ایران، خوردگی و زنگ زدگی فلزات اجتناب ناپذیر میباشد. در چنین شرایطی، به کارگیری پروفیلهای گالوانیزه توصیه میشود، زیرا یک پوشش روی (Zn) روی سطح فولاد ایجاد میکند تا از تماس مستقیم با رطوبت جلوگیری کند.بر اساس استانداردهای ISO ۱۴۶۱ و ASTM A123 حداقل ضخامت پوشش گالوانیزه بین ۷۰ تا ۸۵ میکرون میباشد. - والپست ورق سیاه:
بهعلت قیمت مناسب و سهولت در اجرا، استفاده از والپستهای ورق سیاه فلزی بسیار متداول است. مطابق پیوست ششم مقررات ملی، حداقل ضخامت والپست ۲ میلیمتر که بعد از پوشش دهی والپست با مواد ضد زنگ این مقدار افزایش مییابد. ضخامت پیشنهادی والپست برای بارهای سنگین ۴ الی ۵ میلیمتر است.
همچنین برای رنگ آمیزی کامل والپست استفاده از آستری اپوکسی روی فلز تمیز شده با روش سندبلاست، بهترین گزینه میباشد.
انواع والپست ها از نظر شکل
با توجه به محل قرارگیری والپست و مقدار نیروی موردانتظار برای تحمل بارها، فرم مقطع مورد استفاده تفاوت خواهد داشت.
-
- والپست نبشی:
به کارگیری از نبشی در ساختمانهایی با مصالح بنایی سبک، مثل بلوکهای لیکا، بلوکهای هبلکس یا آجر سفالی متداول است. ابعاد مناسب نبشی باتوجه به نوع دیوار به شرح زیر است:- دیوارهای داخلی کوتاه : L40×۴۰ با ضخامت ۳ یا ۴ میلیمتر
- دیوارهای بین طبقات : L50×۵۰ یا L60×۶۰ با ضخامت حداقل ۴ میلیمتر
- دیوارهای بلندتر از ۳ متر : L70×۷۰ یا بیشتر با ضخامت حداقل ۵ میلیمتر
- والپست ناودانی:
مقطع ناودانی (U)، بهدلیل افزایش سطح تماس با دو طرف دیوار، احتمال کمانش دیوار به شدت کاهش میدهد. بهمنظور افزایش مقاومت در برابر انتقال نیرو، در محل اتصال والپست ناودانی به المانهای سازهای، نوارهایی از ورق تقویتی نصب میشود.- دیوار تا ارتفاع ۳ متر : U80 با ضخامت ۳ میلیمتر
- دیوارهای تا ۴٫۵ متر: U100 با ضخامت ۴ میلیمتر
- دیوارهای بلندتر یا در معرض بار باد : U120 به بالا با ضخامت حداقل ۵ میلیمتر
- والپست نبشی:
انواع والپست ها از نظر شیوه نصب
در طراحی و اجرای والپستها، تفاوتهای جنس و شکل صرفاً ملاک نیستند، بلکه به روش نصب نیز باید توجهی ویژهای داشت. با توجه به موقعیت و نیرو های وارد بر دیوار و همچنین اهمیت ساختمان، اجرای والپست بهصورت عمودی، افقی یا ترکیبی انجام خواهد پذیرفت.
- والپست عمودی:
بر اساس پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰ ( ویرایش چهارم)، در صورت اینکه طول دیوار بیشتر از ۴ متر باشد، اجرای والپست عمودی (قائم) الزامی است. والپست قائم، که با اصطلاح وادار نیز شناخته میشود، به دو دسته وادار میانی و کناری تقسیم میشود، که ضوابط اتصالات و طول آنها در آیین نامه بهطور کامل مشخص شدهاست. این والپستها به طور موازی با ستونها و سایر اعضای عمودی ساختمان جهت مهار خارج از صفحه دیوار نصب میگردند. - والپست افقی:
دیوارهای با ارتفاع بیش از ۳.۵ متر مستلزم اجرای والپست افقی (تیرک) هستند. این والپست افقی منجر به کاهش ارتفاع آزاد دیوار میشود. طبق آییننامه، تیرکها باید کاملاً روی دیوار تکیه کند و به نحوی اجرا شوند که، بار ثقلی وارده از دیوار فوقانی به (والپست افقی) تیرکها منتقل نشود. - والپست ترکیبی:
در ساختمانهایی که دیوارهای بلند یا دارای بازشوهای بزرگ دارند (مثل دیوارهای سالن اجتماعات)، از ترکیب والپست افقی و عمودی استفاده میشود. در این صورت دیوار ها از چهار طرف مهار شده به نحوی که میزان خمش، پیچش و جابجایی قابل کنترل باشد.
منقطع یا ممتد بودن والپستها
-
- والپست ممتد:
در اجرای والپست ممتد، پروفیل فلزی (نبشی یا ناودانی) از کف به سقف یا از یک طرف دیوار تا طرف دیگر به طور پیوسته (بدون قطع شدگی) ادامه مییابد. این روش منجر به افزایش مقاومت دیوار در برابر خمش و کمانش میشود. همچنین، طول کل دیوار با مقطع مهارکننده در تماس مستقیم است.کاربرد رایج والپستهای ممتد، در دیوارهای بیرونی در معرض باد، دیوارهای راهپله، آسانسور و نماپروژههای صنعتی و سولهها و ساختمانهای با اهمیت زیاد میباشد. - والپست منقطع:
در والپست منقطع، بهجای استفاده از پروفیل فلزی پیوسته (نبشی یا ناودانی)، مقاطع کوتاهتر بهطور منظم و در فواصل مشخص نصب میشوند. تعیین این فواصل با توجه به وزن دیوار و نوع مصالح دیوارچینی (بلوک، آجر، ساندویچپنل و…) صورت میپذیرد. کاهش هزینه، سهولت اجرا و افزایش انعطاف پذیری از مهمترین مزایای والپست منقطع نسبت به والپست ممتد است.
- والپست ممتد:
در جدول زیر بهصورت مختصر و کلی انواع والپستها و ویژگی آن قابل مشاهده است.
| خصوصیات اصلی یا کاربرد | انتخابها | شاخص طبقهبندی |
| ضدزنگ برای مناطق مرطوب | گالوانیزه | جنس |
| اقتصادیتر در محیطهای غیر مرطوب | ورق سیاه | |
| اجرای ساده | نبشی | مقطع پروفیل |
| مقاومت بالاتر در دیوارهای بلند | ناودانی | |
| دیوارهای داخلی | عمودی | جهت نصب |
| دیوارهای بلند | افقی | |
| دیوارهای با بازشو یا حساس | ترکیبی | |
| مهار کامل و پیوسته | ممتد | شیوه اجرا |
| نصب سادهتر با قطعات جداگانه | منقطع |
نکات کنترلی و فهرستهای اقدامات اجرایی برای والپستها
در بسیار از پروژه توجه و دقت نظر طراحان، مهندسان و کارگران نسبت به اجرای المانهای غیر سازهای نسبت به المانهای سازهای کمتر است، که این موضوع سبب بروز مشکلات عدیدهای خواهد شد.
در ادامه موارد نظارتی و حائز اهمیت در اجرای والپست خواهیم پرداخت.
- فاصله مجاز بین والپستها:
هنگام استفاده از والپست منقطع یا دیوارهای بلند، باید فاصله بین دو مهار مطابق پیوست ششم آییننامهی ۲۸۰۰ تعیین گردد. بر این مبنا، بیشینه طول دیوار بین دو والپست معادل ۶ متر است و این مقدار نباید بیشتر از ۴۰ برابر ضخامت دیوار باشد. - پر کردن درز انقطاع:
بر اساس آییننامهی ۲۸۰۰، دیوارهای غیرباربر باید از اسکلت سازهای جدا شوند. به این منظور، بین والپست و دیوار باید یک درز پرشده با مصالح تراکمپذیر قرار گیرد. مطابق آیین نامه ۰.۰۱ ارتفاع طبقه، بایسیتی بین ستون و تیغههای والپست فاصله باشد. از بهترین گزینهها برای این موضوع میتوان به یونولیت، فوم پلیاتیلن یا پشم سنگ متراکم اشاره کرد. شایان بهذکر است؛ درزگیری نباید با ملات یا گچ پر شود، زیرا اصل جداشدن سازهای را نقض میکند. - اجرای صحیح میلگرد بستر:
میلگرد بستر از مهمترین المانها جهت پایداری سفالی و بلوکی است. این المان جهت انتقال نیرو از دیوار به والپست میباشد. اتصال والپست به میلگرد بستر بهصورت جوش نقطهای یا قلاب میباشد. مطابق آیین نامه حداقل سایز میلگرد بستر Φ10 آجدار، فواصل اجرای آن بین ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر میباشد.
- محافظت در برابر خوردگی و زنگ زدگی:
در هر دو کلاس گالوانیزه و ورق سیاه: حفاظت سطحی نهایی الزامی است. پس از بریدگی یا جوشکاری، اعمال مجدد پوشش ضدزنگ Zinc-Rich توصیه میشود. همچنین در صورتی وجود اندود گچی بر روی والپست، بهتر است، یک لایه مش پلاستیکی یا رابیتس جهت عدم ترک خوردگی نصب گردد. - بررسی و کنترل اتصال والپست به سازه:
والپست باید به اجزای سازهای (تیر، ستون یا سقف) متصل باشد. این اتصال میتواند بهوسیلهی جوش، انکر بولت، رولبولت یا پیچ و مهره صورت میپذیرد. در این فرآیند باید به موارد زیر دقت شود:
-
-
- سطح اتصال باید تمیز، بدون رنگ، زنگزدگی یا چربی باشد.
- در صورت استفاده از جوش حتماً بازرسی جوش (Visual Testing) توسط ناظر مورد تایید قرار گیرد.
- در محلهایی که امکان جوشکاری نیست، اتصال مکانیکی باید با مهره قفلشونده یا واشر فنری باشد.
-
جمع بندی
هر چند والپست از اجزای سازهای نمیباشد، اما نقش حیاتی در ارتقاء ایمنی و دوام کل ساختمان دارد. وجود والپست، دیوارهای غیرباربر را در برابر نیروهای جانبی پایدار میکند . شواهد نشان میکند که بهرهگیری صحیح از والپست میتواند تا ۴۰ درصد بهبود عملکرد سازه در برابر زلزله را به همراه داشتهباشد. توجه به طراحی و اجرای دقیق آن، ضرورتی انکارناپذیر در صنعت ساختمان میباشد.
